قطعی اینترنت ایران و پیامدهای آن پس از دو هفته

در دو هفته اخیر، ایران یکی از شدیدترین دوره‌های قطع اینترنت سراسری را تجربه کرده است. این وضعیت از روز پنجشنبه 18 دی 1404 آغاز شد و تا به امروز (30 دی 1404) همچنان ادامه دارد. در این بازه، دسترسی به اینترنت جهانی در سراسر کشور به طور گسترده قطع شده و فقط در برخی روزها، به‌ویژه حوالی 26 و 27 دی، اتصال بسیار محدودی گزارش شده که سطح آن حدود 2٪ از حالت عادی بوده و عملا برای استفاده روزمره یا فعالیت حرفه‌ای کافی نیست. این اتصال محدود بیشتر به برخی سرویس‌ها و پیام‌رسان‌های داخلی خلاصه شده و اینترنت بین الملل هنوز به شکل پایدار و قابل اتکا در دسترس عموم قرار نگرفته است. در نتیجه، کاربران، رسانه‌ها و کسب‌وکارهای آنلاین تقریبا دو هفته است که در شرایط قطعی کامل اینترنت جهانی به سر می‌برند؛ وضعیتی که نه‌تنها ارتباطات روزمره مردم را مختل کرده، بلکه به صورت مستقیم بر تولید محتوا، فروش آنلاین و دیده‌شدن سایت‌ها در موتورهای جست‌وجو نیز اثر گذاشته است.

پیامدهای قطعی اینترنت برای کاربران و زندگی روزمره

ارتباطات شخصی و خانوادگی

قطع اینترنت جهانی باعث شده ارتباط با خارج از کشور تقریبا به طور کامل مختل شود. پیام‌رسان‌ها و سرویس‌های بین‌المللی تماس تصویری و صوتی کاملا قطع هستند. خانواده‌هایی که بستگانشان خارج از ایران زندگی می‌کنند، در این مدت با دشواری جدی در ارتباط روبه‌رو شده‌اند.

آموزش، یادگیری و دسترسی به منابع علمی

بخش بزرگی از آموزش مدرن به منابع خارجی وابسته است. دوره‌های آنلاین بین‌المللی، پلتفرم‌های آموزشی خارجی، ویدیوهای تخصصی، مقالات علمی و ابزارهای تحقیقاتی در این مدت کاملا از دسترس خارج شده بودند. هرچند برخی سامانه‌های آموزشی داخلی فعال مانده‌اند، اما جایگزین کامل محتوای به روز و تخصصی جهانی نیستند و این موضوع کیفیت یادگیری را پایین آورده است.

کار، فریلنسری و درآمد فردی

افرادی که به‌صورت دورکاری یا فریلنسری با خارج از کشور کار می‌کنند، بیشترین آسیب را دیده‌اند. عدم دسترسی به ایمیل‌های خارجی، پلتفرم‌های کاریابی بین‌المللی، ابزارهای مدیریت پروژه و سرویس‌های ابری باعث شده بسیاری نتوانند پروژه تحویل دهند یا حتی با کارفرمای خود در ارتباط باشند. برای برخی، این وضعیت به معنی از دست رفتن کامل درآمد در این دوره بوده است.

ارز دیجیتال، ترید و بازارهای مالی آنلاین

بازار ارز دیجیتال و ترید آنلاین از وابسته‌ترین حوزه‌ها به اینترنت جهانی است. کاربران برای دسترسی به صرافی‌های بین‌المللی، کیف‌پول‌ها، پلتفرم‌های تحلیلی، نمودارهای لحظه‌ای و ابزارهای مدیریت ریسک به اتصال پایدار نیاز دارند. در دوره قطعی اینترنت، بسیاری از تریدرها عملا امکان ورود به حساب‌های خود، مدیریت پوزیشن‌ها یا حتی برداشت دارایی را نداشته‌اند. این موضوع باعث شده برخی با ضررهای سنگین به دلیل لیکوئید شدن یا از دست رفتن فرصت‌های معاملاتی روبه‌رو شوند.

سرگرمی، بازی و زندگی دیجیتال

از آنجا که دسترسی به سرورهای خارجی بازی‌ها ممکن نیست، آپدیت‌ها دانلود نمی‌شوند و بسیاری از پلتفرم‌های استریم و محتوای ویدیویی خارجی در دسترس نیستند. این موضوع بخش بزرگی از سرگرمی دیجیتال نسل جوان را از بین برده است.

خدمات داخلی، بانک و ادارات

بخش زیادی از خدمات بانکی، پرداخت، سامانه‌های دولتی و اپلیکیشن‌های داخلی که روی شبکه داخلی یا اینترنت ملی فعال هستند، پس از گذشت یک هفته از قطعی، پایدار شدند. با این حال، برخی از همین سرویس‌ها به طور غیرمستقیم به زیرساخت یا ابزارهای خارجی وابسته‌اند؛ مثل نقشه‌ها، اعلان‌ها یا سرویس‌های تحلیلی. به همین دلیل، کاربران در بعضی مواقع با کندی، خطا یا اختلال حتی در خدمات داخلی هم روبه‌رو شده‌اند.

تاثیر روانی و اجتماعی

قطع ارتباط با جهان، محدود شدن منابع خبری و محتوایی و از دست رفتن سرگرمی‌های آنلاین، برای بسیاری از کاربران فشار روانی ایجاد کرده است. حس انزوا، بی‌حوصلگی و قطع شدن از جریان جهانی اطلاعات در این مدت بیشتر احساس شده است. برای نسلی که بخش زیادی از هویت اجتماعی و فرهنگی‌اش در فضای آنلاین شکل گرفته، این محدودیت‌ها فراتر از یک اختلال فنی ساده است.

تاثیر قطعی اینترنت بر کسب‌وکارهای آنلاین

کاهش دسترسی کاربر و افت ترافیک

زمانی که اینترنت جهانی قطع می‌شود، کاربران عملا نمی‌توانند به سایت‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی دسترسی پیدا کنند. این موضوع به سرعت باعث کاهش شدید ترافیک کاربران می‌شود. برای سایت‌های محتوا محور و فروشگاه‌های آنلاین، افت بازدید معادل کاهش فرصت تبدیل کاربر به مشتری و درآمد است.

افت سئو و حذف از نتایج گوگل

یکی از مهم‌ترین پیامدهای این اختلال، تاثیر بر سئو (SEO) سایت‌ها است. موتورهای جست‌وجو مانند گوگل برای بررسی و به روز رسانی وضعیت صفحات، به دسترسی پایدار نیاز دارند. وقتی ربات‌های گوگل نتوانند سایت را خزش کنند، صفحات به تدریج از نتایج حذف یا رتبه‌ی خود را از دست می‌دهند.

این وضعیت دقیقا همان چیزی است که بسیاری از وب‌سایت‌های فعال در ایران از جمله بازیکاچو با آن مواجه شده است. از حدود 28 دی 1404، که دسترسی محدود به گوگل فراهم شد، دیدیم که بخش قابل توجهی از صفحات وبسایت‌ ما از نتایج جست‌وجو و ایندکس گوگل حذف شده‌اند، این موضوع در بلندمدت می‌تواند ترافیک طبیعی سایت های ایرانی را به‌شدت کاهش دهد.

توقف فعالیت‌های فروش و خدمات

کسب‌وکارهایی که از اینترنت برای فروش، خدمات‌دهی، پشتیبانی و تراکنش مالی استفاده می‌کنند، بدون اتصال عملی به اینترنت نمی‌توانند کار کنند. فروشگاه‌های آنلاین، استارتاپ‌های دیجیتال، پلتفرم‌های آموزشی و خدمات‌دهندگان مختلف با عدم دسترسی به سرورها، پرداخت آنلاین و پشتیبانی دچار اختلال یا توقف کامل شده‌اند.

وابستگی به ابزارهای فرعی

کاربران و کسب‌وکارها تلاش می‌کنند از ابزارهای جایگزین مانند VPN، پروکسی یا اتصال ماهواره‌ای (Starlink) استفاده کنند تا ارتباط خود با اینترنت جهانی را برقرار کنند. اما این ابزارها در شرایط فعلی دارای محدودیت‌های فنی، قانونی و عملکردی هستند که نمی‌توانند یک راه‌حل پایدار و جهانی برای همه فراهم کنند.

برآورد خسارات در این دوره

برای بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، به ویژه سایت‌های محتوا محور، رسانه‌ها و فروشگاه‌هایی که کاملا به ترافیک اینترنت جهانی وابسته‌اند، آسیب‌ها بسیار سنگین بوده است:

• سایت‌هایی که کاملا از دسترس خارج بوده‌اند، عملا تا نزدیک به 100 درصد درآمد آنلاین خود را در این بازه از دست داده‌اند.
• رسانه‌ها و سایت‌های وابسته به گوگل، در بسیاری موارد با افتی بین 50 تا 80 درصد در دیده‌شدن و ترافیک مواجه شده‌اند.
• فروشگاه‌های اینترنتی که مشتریانشان به اینترنت جهانی وابسته‌اند، در عمل یا تعطیل شده‌اند یا با حداقل ظرفیت کار کرده‌اند.

در سطح کلان، تجربه‌های مشابه در کشورهای دیگر نشان می‌دهد که هر هفته قطعی گسترده اینترنت می‌تواند ده‌ها تا صدها میلیون دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد دیجیتال وارد کند. در ایران نیز، با توجه به وسعت استفاده از خدمات آنلاین، می‌توان گفت زیان این دو هفته فقط محدود به چند کسب‌وکار خاص نیست، بلکه بخش بزرگی از زیست‌بوم دیجیتال کشور را تحت تأثیر قرار داده است.

موضع رسمی درباره بازگشت اینترنت

در روزهای اخیر، مقامات دولتی درباره وضعیت اینترنت اظهارنظرهایی داشته‌اند. حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، در نشست خبری خود در دوشنبه، 29 دی 1404، اعلام کرد که در آخرین جلسه هیئت دولت، به دستور رئیس‌جمهور قرار شده اینترنت کشور ظرف امروز و فردا و نهایتا تا آخر هفته به وضعیت عادی بازگردد.

او همچنین اشاره کرد که در دولت به این موضوع فکر شده بود که در صورت ادامه‌دار شدن قطع اینترنت، به شرکت‌های بزرگ اقتصاد دیجیتال دسترسی ویژه داده شود، اما تأکید کرد که این راه‌حل کافی نیست؛ چون در اقتصاد دیجیتال فقط اتصال شرکت‌ها مهم نیست، بلکه دسترسی مشتریان آن‌ها به اینترنت اهمیت اصلی را دارد.

افشین همچنین گفته است که برخلاف دوره‌هایی مثل جنگ 12 روزه، شرکت‌های دانش‌بنیان حوزه اقتصاد دیجیتال در این دوره آسیب کاملا فلج‌کننده ندیده‌اند، اما برآورد دقیق میزان ضرر و زیان آن‌ها زمان‌بر است و نیاز به بررسی آماری دارد.